Oświadczenia i zapewnienia w transgranicznych fuzjach i przejęciach: Wyzwania różnorodności kulturowej

05.06.2013 Publikacje

Instytucja oświadczeń i zapewnień wywodzi się wprawdzie z anglosaskiego systemucommon law, ale w dzisiejszych czasach jest szeroko stosowana w transakcjach fuzji i przejęć ( M&A ) również w innych jurysdykcjach. Niezależnie od właściwości prawa narodowego w danej transakcji, zasadnicza idea oświadczeń i zapewnień polega na ochronie sprawiedliwej wymiany świadczeń pomiędzy stronami, niemniej jednak interpretacja takich postanowień oraz techniczny aspekt ich stosowania mogą być różne, zależnie od praktyk przyjętych w danym państwie. Niniejszy artykuł analizuje skutki, jakie różnice te mogą mieć dla rozumienia oświadczeń i zapewnień, ich charakteru i zakresu, środków zaradczych, jakie mogą przysługiwać w przypadku ich naruszenia oraz szacowania odszkodowania za takie naruszenie. Podczas gdy rozwiązywanie sporów, dotyczących naruszeń oświadczeń i zapewnień, złożonych w transgranicznej transakcji M&A jest co do zasady trudnym ćwiczeniem, wymagającym znajomości tych różnic, arbitraż międzynarodowy oferuje idealną perspektywę wielokulturową, jakże ważną dla jego pomyślnego wyniku. W końcowej części swojego artykułu, dr Beata Gessel-Kalinowska vel Kalisz, wspólnik zarządzający, radca prawny GESSEL przytacza przykłady spraw, w których międzynarodowe trybunały arbitrażowe korzystały ze swoich uprawnień w zakresie przyznawania odszkodowania za naruszenia oświadczeń i zapewnień.

Wstęp 


Nabycie przedsiębiorstwa w drodze objęcia jego akcji / udziałów jest już samo w sobie wysoce złożonym procesem, zaś zaangażowanie w taką transakcję dwóch jurysdykcji narodowych o różnych tradycjach prawnych wprowadza kolejny stopień skomplikowania. Oświadczenia i zapewnienia, składane przez sprzedającego są może jednym z wielu aspektów takiej transakcji, ale w praktyce tak się składa, że to właśnie ten aspekt staje się często przedmiotem najbardziej intensywnych negocjacji. Spory, mogące wyniknąć w związku z naruszeniem oświadczeń i zapewnień przez sprzedającego rodzą wiele zagadnień praktycznych i teoretycznych – tym bardziej, jeśli w grę wchodzi więcej, niż jeden system prawny. Niniejszy artykuł nie stawia sobie za zadanie wyczerpującego omówienia rozwiązań, przyjmowanych wobec tych zagadnień w systemie 
common law z jednej strony, a w systemie kontynentalnym z drugiej; jego celem jest raczej wskazanie, jak naruszenia oświadczeń i zapewnień mogą być różnie postrzegane przez strony, wychowane w różnych tradycjach prawnych oraz być przedmiotem różnych orzeczeń w zależności od właściwego prawa. Zawarte w nim komentarze skupią się przede wszystkim na transakcjach przejęcia udziałów / akcji (w przeciwieństwie do przejęcia składników majątkowych), gdyż te drugie wiążą się z bardziej skomplikowanymi kwestiami, które utrudniają skupienie się na aspekcie oświadczeń i zapewnień. 

Znakomita większość sporów, dotycząca transakcji M&A jest rozstrzygana poza sądami powszechnymi. Arbitraż oferuje atrakcyjną opcję dla stron, którym zależy na szybkim, poufnym rozstrzygnięciem sporu przed trybunałem, którego członkowie dysponują wiedzą na temat biznesowych imponderabiliów oraz działają w duchu wzajemnej współpracy, gwarantując sprawiedliwy wyrok lub, kto wie, może nawet rozstrzygnięcie w drodze obopólnego porozumienia. 

Niniejszy artykuł skupia się na trzech elementach, które mają fundamentalne znaczenie w rozstrzyganiu sporów, dotyczących oświadczeń i zapewnień w międzynarodowych transakcjach M&A, mianowicie: 

1. Charakter oświadczeń i zapewnień, 

2. Prawa, jakie wynikają z oświadczeń i zapewnień, środki zaradcze, jakie przysługują w przypadku ich naruszenia, 

3. Odszkodowania, mające zadośćuczynić naruszeniom oświadczeń i zapewnień. 

Aczkolwiek korzenie instytucji oświadczeń i zapewnień tkwią głęboko w systemiecommon law, oświadczenia i zapewnienia są również znane i stosowane w państwach, stosujących prawo kontynentalne. Jednocześnie należy zaznaczyć, iż w systemie kontynentalnym oświadczenia i zapewnienia mogą być rozumiane zgoła inaczej, co zostanie zilustrowane przykładami z różnych państw – przede wszystkim z Polski, której prawo znam najlepiej i którą posłużę się jako przykładem systemu kontynentalnego (por. B. Gessel-Kalinowska vel Kalisz, Oświadczenia i zapewnienia w umowie sprzedaży udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (w świetle zasady swobody umów)(Wolters Kluwer, 2010 r.). 

1. Charakter oświadczeń i zapewnień 

1.1. Geneza: Caveat emptor 

Praktyka składania oświadczeń i zapewnień, ukształtowana pierwotnie w systemiecommon law została szeroko przyjęta również w systemie prawa kontynentalnego. Wzór umowy łączenia i nabycia (umowy sprzedaży udziałów), opublikowany przez komisję ds. prawa handlowego i jego praktyki Międzynarodowej Izby Handlowej jako owoc wspólnych wysiłków prawników z Anglii, Francji, Niemiec, Indii, Włoch, Holandii, Szwecji i Turcji przedstawia przykład swoistej fuzji obydwu systemów (ICC Model Mergers & Acquisitions Contract: 1 Share Purchase Agreement, ICC Publication 656, 2004 r., publikacja dostępna na witrynie www.iccbooks.com). Samo sformułowanie oświadczeń i zapewnień w obydwu systemach może być bardzo podobne, natomiast interpretacja i praktyczne stosowanie tych sformułowań bywa znacząco różne. 

W systemie common law, oświadczenia i zapewnienia stanowią odzwierciedlenie założenia, iż to nabywca powinien określić zakres, w jakim jego interesy będą chronione w przypadku, gdyby okazało się, że sprzedana mu rzecz jest w jakiś sposób wadliwa lub ma niższą wartość, niż oczekiwał nabywca (por. R. Thompson, red., Sinclair on Warranties and Indemnities on Share and Asset Sales (London: Sweet & Maxwell, 2005 r., 1). Założenie to zwykło się podsumowywać łacińską frazą caveat emptor, czyli „niech nabywca się strzeże”. W systemie common law nie stosuje się co do zasady ustawowych regulacji w tym zakresie (jeśli nie liczyć przypadków, w których stosowne ustawy chronią nabywcę w kontekście umów sprzedaży, np. ustęp 8.306 Ujednoliconego Kodeksu Handlowego USA, regulujący rękojmię, udzielaną przez osobę, gwarantującą indos certyfikatu udziałów). Ogólnie rzecz biorąc, na sprzedającym nie ciąży żaden obowiązek informowania nabywcy o faktach lub okolicznościach, dotyczących sprzedawanej rzeczy – również wtedy, gdy w trakcie negocjacji stanie się jasne, iż nabywcy brak wiedzy co do istotnych cech rzeczy, którą chce nabyć (por. E. McKendrick, Contract Law: text, Cases and Materials (Oxford University Press, 2005 r, 260ff), choć sprzedający musi poinformować nabywcę o warunkach swojej oferty, jeśli nabywca popełnia w tym zakresie pomyłkę. Prawo angielskie nie nakazuje nawet stronom postępowania w dobrej woli (ibid., 264). Rola oświadczeń i zapewnień polega na wypełnieniu tej luki poprzez ustanowienie ochrony dla interesów nabywcy, gdyby zakupiona przez niego rzecz okazała się mieć niższą wartość, niż zakładano (Sinclair, przypis 3 – 1). 

Sprawy mają się inaczej w niektórych systemach kontynentalnych. Prawo niemieckie zobowiązuje na przykład sprzedającego, by informował nabywcę – bez żądania, wystosowanego przez tego ostatniego – o prawnych cechach przedmiotu sprzedaży (§ 444 Bürgerliches Gesetzbuch, czyli niemieckiego kodeksu cywilnego, w wersji obowiązującej do dnia 31 grudnia 2001 r.); podczas gdy nowelizacja tej ustawy z 2001 r. usunęła to konkretne postanowienie, obowiązek ten nadal istnieje (por. Palandt / Weicienkaff, Bürgerliches Gesetzbuch, wydanie 69, Monachium 2010 r., § 433 przypis 24ff). Prawo polskie posuwa się jeszcze dalej – zgodnie z art. 546(1) kc, sprzedający jest zobowiązany przekazać wszelkie niezbędne informacje, dotyczące nie tylko prawnego, lecz również faktycznego statusu przedmiotu sprzedaży. W wyroku z dnia 6 czerwca 2000 r.[…]. Jakkolwiek przykład ten nie odnosi się bezpośrednio do zbycia udziałów, pozwala zorientować się, jak daleko mogą sięgać obowiązki, nałożone na sprzedającego zgodnie z prawem polskim. W podobnym duchu, prawo francuskie nakłada na sprzedającego daleko idące obowiązki, związane z zapobieganiem oszustwom (dol) oraz upewnieniem się, iż umowa jest zawierana w dobrej wierze (por. P.D.V. Marsh,Comparative Contract Law, Aldershot: Gower, 1994 r., str. 127-130).

Mogą Cię zainteresować

10.07.2024

Jedni idą na wakacje, a inni – na wojnę z gigantami cyfrowymi Microsoftem i Apple

W przypadku Microsoft - Komisja zarzuca Microsoft nadużycie pozycji dominującej na światowym rynku aplikacji SaaS poprzez związanie produktu do komunikacji i współpracy ...

Publikacje
Jedni idą na wakacje, a inni – na wojnę z gigantami cyfrowymi Microsoftem i Apple

26.06.2024

15.9 mln EUR kary za usunięcie wiadomości na Whatsapp

Komisja Europejska wydała pierwszą decyzję nakładającą karę finansową na przedsiębiorcę za usunięcie wiadomości na komunikatorze. Sprawa dotyczy spółki International Fl...

Publikacje
15.9 mln EUR kary za usunięcie wiadomości na Whatsapp
Wszystkie publikacje

Chcesz być na bieżąco?

Zapisz się do newslettera!

tygrys